Platvoet in Enschede 7

14.2 Gerhardus Bernardus Platvoet, zoon van Lambertus Johannes Platvoet (8.1), geboren op 9 oktober 1875 in Enschede,  meubelmaker. Hij vertrekt op 27 maart 1893 naar Zwolle. Op 12 oktober 1900 komt hij vanuit Parijs terug en gaat aan de Oldenzaalsestraat 53 wonen. Hij huwt op 14 oktober 1903 in Enschede met Wilhelmina Johanna Eshuis, geboren op 30 juni 1874 in Oldenzaal, winkelierster. Zij hebben de volgende dienstbodes in huis: 1912 Hermien Baveld uit Lonneker, 1913 Maria Helena Dijk uit Indiana, N-Amerika, 1914/20 Regina RŁckhoff uit Oldenzaal en Johanna Richters uit Enschede, 1921 Maria Plageman, 1921  Margarethe Eggern uit Lingen (D) en Johanna Gieselink uit Ochtrup (D), 1929 Anna Heijmen uit Ambt Delden, 1930 Maria Everarda Nieuwe Weme uit Lonneker en als laatste Elisabeth Heitling uit Zutphen, die verpleegster is. Later verhuist het gezin naar nummer 59, maar gaat op 7 januari 1925 weer terug. Wilhelmina overlijdt op 29 september 1930 en Gerard op 15 december 1934. Beide zijn begraven op de RK Begraafplaats in Enschede

Uit dit huwelijk:
1 Lambert, geboren op 7 september 1906 in Enschede (zie 26.1);
2 Christina Hendrika Rolanda, geboren op 6 september 1907 in Enschede, verblijft van 13 september 1920 tot 15 april 1921 in Oldenzaal;

De Gelderlander, 20.02.1935

 

Nog een aardige wetenswaardigheid komt uit het leven van kapelaan Alphons AriŽns. Om het alcoholisme, dat in die tijd in Twente een desastreuze omvang had, doeltreffend te kunnen bestrijden,

richtte dr. AriŽns het Kruisverbond op.

Drie Enschedese arbeiders kwamen hem de belofte van geheelonthouding aanbieden als feestgave voor zijn

koperen priesterjubileum op 15 februari 1895.

Het waren Gerhard B Platvoet, middenstander, Hendrik Engels en Jozef Probst, beide fabrieksarbeider.

Deze gebeurtenis wordt veertig jaar later feestelijk herdacht en het nieuwsblad

De Gelderlander besteedt daar aandacht aan.

Rubrieken:

24

25

26

27

28

30

31

32

33

29

Tekstvak:

38

© a platvoet

Tekstvak:
Tekstvak:

5e generatie (vervolg)

33

34

35

36

37

38

39

41

43

44

46

42

45

40

Herinneringen aan mijn jeugd

Door: Sjef Paijmans

Hoofdstuk 5 - Naar het Klompven

16.4: Gerrit Petrus Aloysius Johannes Platvoet, Gerrit, zoon van Gerardus Albertus Platvoet (10.5), geboren op 31 januari 1914 te Enschede, huwt op 1 juni 1944 met Antonia Maria Rolevink, geboren 11 februari 1916, en vestigt zich als drogist aan de Lipperkerkstraat 87 te Enschede. Gerrit overlijdt op 16 juni 1961 te Enschede en Antonia op 13 mei 1985 in Enschede .Uit dit huwelijk:
1 Joseph Gerardus Bernardus Platvoet, Jos, geboren op 18 juni 1945 te Enschede (zie 30.1);
2 Mieke, geboren op ? te Enschede;
3 Agnes, geboren op ? te Enschede;
4 Robertus Jacobus Augustinus, Rob, geboren te Enschede op 25 juli 1953, overlijdt ongehuwd op 16 maart 1994 te Gilze-Rijen.

16.6: Hendrikus Antonius Hubertus Platvoet, Henk, zoon van Gerardus Albertus Platvoet (10.5), geboren op 3 november 1918 te Enschede, trouwt op 8 juni 1948 te Nijmegen voor de wet en te Hatert voor de kerk, met Josephina Johanna Wilhelmina, Fien, Peters, geboren op 4 maart 1919 te Ubbergen. Henk is procuratiehouder. Uit dit huwelijk:
1 Lidwiena Henrietta Antonia Maria, Lidwien, geboren te Enschede op 11 december 1949 en aldaar gedoopt, huwt in Enschede met Jan Assuerus Terwisscha van Scheltinga, geboren op 23 februari 1948 in Irnsum. Uit dit huwelijk: 1 Jolinde Jose, 27-02-1983; 2 Leonard Assuerus Jan, 10-11-1989.
2 Marcelinus Gerardus Petrus Maria, geboren te Enschede op 17 januari 1951 (zie 31.2);
3 Lucia Antonia Josephina Maria,  Lucy, geboren te Enschede op 20 juni 1952, woont in Nijmegen;
4 Hubertus Hendrikus Titus Maria Platvoet, Huub, geboren op 3 januari 1955 te Enschede, (zie 31.4);
5 Ivo Gerardus Michael Maria, geboren te Enschede op 14 juni 1960 (zie 31.5).

16.8: Saturninus Andreas Franciscus Platvoet, Ninus, zoon van Gerardus Albertus Platvoet (10.5), geboren op 30 november 1921 te Enschede, aannemer aan de Spelbergsweg 43A in Enschede, trouwt op ? te ? met A G M Rolevink, Tony. Uit dit huwelijk:
1.Gerti, geboren op ? te ? (32);
2.Tonnie, geboren op ? te ?;
3.Anna Maria, Anne, geboren op 31 mei 1950 in Enschede, geeft les in opvoedkunde, kinderverzorging en handenarbeid in het voortgezet onderwijs en is daarna groepsleidster en bezigheidstherapeute. Zij heeft ook een functie bij de voorlichting en communicatie van het ďLammerinks WŲnnerĒ en zingt graag voor ouderen in tehuizen;
4.Wim, geboren op ? te ?;
5.Frans, geboren op ? te ?;
6.Mechtild, geboren op ? te ?;

Tekstvak:

14.8 Johannes Lambertus Platvoet, Johan, zoon van Lambertus Johannes Platvoet (8.1), geboren op 22 juli 1884 in Enschede (zie 14.7), verblijft van 27 februari 1899 tot 30 juli 1900 in Grave. Hij vertrekt opnieuw op 25 maart 1903, nu naar Baardwijk, waar hij op 9 september 1903 van terug komt. Hij huwt op 25 mei 1915 in Uden met Wilhelmina Maria Wijsbek, geboren in 1885 in Uden. Johan overlijdt, waarschijnlijk kinderloos, op 8 maart 1976 in Tilburg in het St.Elizabethziekenhuis. Hij is dan getrouwd met Maria Wilhelmina Simon. Hij woont tot zijn dood in zijn huis ďTubantiaĒ aan de Gemulhoekenweg in Oisterwijk. Hij ligt begraven op het kerkhof van de St.Johannesparochie in Oisterwijk.

 

In de zeventiger en tachtiger jaren heeft Sjef Paijmans (1919-2006) zijn hele levensgeschiedenis op schrift gesteld. Hij heeft tot 1960 in Oisterwijk gewoond, eerst bij zijn ouders op de Suisendijk bij het Klompven. Omdat de jonge Sjef Paijmans te maken krijgt met de bij hem in de buurt wonende Mijneer Platvoet en zijn appels, mag hoofdstuk 5 van deze proza in de Platvoet-geschiedenis niet ontbreken. Niet alleen om de naam Platvoet, maar ook omdat inmiddels bekend is, dat hier om Johannes Lambertus Platvoet gaat!

Een paar jaar geleden, toen wij, Jan, Broer en ik nog min of meer in de goede heilige man geloofden, zeker tegen Sinterklaastijd, heb ik eenmaal een roe gekregen. O, wat heb ik die morgen gejankt toen we eindelijk uit het bed mochten om te kijken, wat Sinterklaas voor ons gereden had. De grote tafel in de huiskamer, met een wit laken er over, lag vol met speelgoed en lekkers. Elk plaatsje voor ieder kind was met speculaas afgezet. Maar op het derde vak, mijn vak, lag een roe. En vooral omdat mijn oudste broer er nog plezier in scheen te hebben, maakte het me dubbel verdrietig. Maar mijn vader is uit zijn bed gekomen en liet mij een verscheurd overhemd zien, dat vannacht kapot was gegaan, omdat hij, mijn vader, zo met zwarte Piet had moeten vechten om voor mij "Verrekte Deugniet" toch nog iets los te kunnen krijgen. En met nog tranen in mijn ogen, heeft vader me mee naar de keuken genomen, waar zwarte Piet na een zwaar gevecht met vader, nog wat op een stoel voor mij had achter gelaten. Eigenlijk was het nog meer als voor de anderen.


Mijn tweede broer, Bertus of Broer, zoals hij thuis werd genoemd, maar Gijsbertus Johannes heette, kreeg thuis als eerste met St. Nicolaas een fiets. Omdat hij naar Opa van het Kerkeind vernoemd was, vond ome frater, een zoon van Opa Rovers, alleen al daarom, dat Gijsbertus later door moest leren. Onze Jan, de oudste en naar Opa Paijmans vernoemd, moest dus op de fabriek komen. Jan deed niets liever. "Nooit meer leren en vrij zijn!" dacht hij. Ik was toen negen jaar en het was ook het laatste jaar dat wij nog op de Suisendijk woonden.

Onze Jan zou dus, als hij van school ging met mijn vader naar de fabriek gaan om een vak te leren; snijden van bovenleder, wat mijn Vader ook goed scheen te kennen, om dan later op de fabriek iets te worden. Bertus zou doorleren; vandaar die fiets, om er volgend jaar mee naar de school in Tilburg te gaan. Hij zou daar naar de St. Denis gaan, een middelbare handelsschool en ome frater was daar directeur. Jan was toen al een wilde, rauwe vogel; altijd in bos en hei met kameraden rondrakken, eekhoorntjes vangen, vissen en vogeltjes zoeken. Op een keer, met Oisterwijkse kermis, zou hij met de Witte Bos, iemand die thuis op de fabriek werkte, mee mogen gaan vissen op het Klein Kolkven, achter het Stokske. Jan was er trots op en liep gedurig in en uit het huis en wachtte op de Witte Bos, die nog altijd bij ons in de huiskamer met mijn vader een katske zat te drinken. Maar eindelijk scheen Jan van den Bos (zijn ware naam) toch aanstalten te maken om mee te gaan. Mijn broer zat op dat moment vol zenuwen op de trap in de gang te wachten. Van pure opwinding is onze Jan toen op een of andere wijze van die trap gevallen en had een groot gat in zijn hoofd. Hij bloedde geweldig en de dokter werd er bij gehaald. Van vissen is die dag natuurlijk niets meer gekomen. Een paar weken later mocht hij dan met de Witte Bos fuiken gaan zetten en palingdraden gooien, min of meer als vergoeding voor die mislukte vispartij tijdens de kermisdagen.

Opoe van de Lind is gestorven op 26 December 1928. (zie fotobijlage map 4, achterzijde.) Wij woonden toen nog op de Suisendijk. Waaraan ze gestorven is, is mij onbekend, maar moeder vertelde ons, dat bij Opoe een gouden buisje in haar keel was gezet, omdat ze bijna stikte door die ziekte die ze had. Ze had ook suikerziekte. 's Avonds mochten we met moeder mee, om Opoe nog eenmaal te zien. Ze lag opgebaard in de voorkamer van het huis aan de Lind. Moeder, Jan, Broer en ik zijn nog voor het bidden begon, daar geweest. Mijn moeder vond, dat het later te druk zou zijn, daar veel mensen Opoe nog wilden zien. Opoe lag mooi aangekleed in haar kist, met haar zilveren rozenkrans tussen haar wasgele vingers gestrengeld. De kraag van haar kleed was hoog gesloten. Ik wilde dat gouden buisje in haar keel zien, maar ik zag niets. Misschien daarom die hoge kraag. Opa stond treurig naast de kist, gekleed zoals altijd met boord en zwart strikje, een zwarte zwaluwstaart en gestreepte broek. En natuurlijk met mooie, glimmende zwarte schoenen aan. Opa had altijd mooie, glimmende zwarte schoenen aan. Weer thuis gekomen werd er het rozenhoedje gebeden, met een extra lange bijzondere intentie voor de eeuwige rust van Opoe en wij moesten dan antwoorden:"En het eeuwige licht verlichte haar!"

Het was winter en voor wij naar boven moesten om te gaan slapen kregen we eerst nog de lepel levertraan met een schepje suiker. We mochten ons in de kamer uitkleden en de hansop aantrekken. Het was een gedrukte stemming; nog altijd waren onze gedachten bij Opoe die wij dien avond dood in haar kist hadden zien liggen. Zoals gewoonlijk gingen wij drieŽn alleen naar boven. Op de overloop, waar wij Jan, Broer en ik sliepen in een groot bed, stond een klein lampje, zodat het niet helemaal donker was. Jan ging voorop, de trap op, Broer en ik volgden. Halverwege de trap begon onze Broer hysterisch te gillen: "Ik zie Opoe; daar staat Opoe!", en rende vol angst terug in de huiskamer. Jan en ik, renden ook maar mee. Wij hadden niets gezien; misschien hadden wij niet goed gekeken of vertoonde Opoe zich alleen maar aan onze Broer. Dat was een paniek, maar na een kwartiertje heeft moeder ons naar boven gebracht en is eventjes bij ons gebleven. Broer lag van de schrik helemaal onder de dekens.

 

Ook deze begrafenis hebben wij, zoals gewoonlijk, niet gezien. We moesten die morgen thuis blijven en het dienstmeisje paste op ons. Opoe is op het kerkhof van de oude kerk begraven, maar toen op de Lind een nieuwe kerk is gebouwd en er ook een nieuw kerkhof is gekomen, is ze later daarheen overgebracht. Het graf van ome Wout is op het oude kerkhof gebleven. Onze broer werd nog wel eens gepest over die verschijning, die hij gezien meende te hebben. Maar als moeder dat hoorde, kregen we daarvoor een hele litanie te horen. Met zulke zaken werd niet gespot.

 

Wij woonden nog aan de Suisendijk toen men begon met het bouwen van de nieuwe kerk. Van het bouwen van die kerk kan ik mij niets herinneren, dus waren wij nog niet naar het Klompven verhuisd anders zou ik er elke dag voorbij zijn gekomen als ik naar school ging. De familie Paijmans, vooral ome Wout, Opa en Opoe waren nauw bij het bouwplan van die kerk betrokken geweest. Op een dag, toen die kerk half klaar was, Ome Wout en Opoe waren ondertussen al gestorven, was de hele familie uitgenodigd, om aanwezig te zijn als de nieuwe klok in de toren zou worden gehesen. Die klok heette: "Wouter Martinus" en de familie Paijmans had deze klok aan de nieuwe parochie geschonken. Die dag lagen er in die half afgebouwde kerk steigerplanken over de bodem, die modderig en rommelig was, om de famlie er over te laten lopen. De klok stond op dat moment op de plaats waar later het altaar zou komen. De nieuwe pastoor van der Weerden leidde de plechtigheid. Opa en ome Jan, hij was toen loco burgemeester, en ome Koos, hij zou collectant in de nieuwe parochie worden, en verder alle ooms en tantes van vaders kant, stonden in hun beste kleren rondom die klok. De nieuwe pastoor zong latijnse gezangen en zegende de klok. Volgens Opa kon die nieuwe pastoor niet zingen, maar het was toch allemaal heel plechtig. Die klok heb ik nog eenmaal gezien toen de oorlog eind '44 op zijn einde liep. De klok stond toen in de brouwerij van Sannie van Gils, vlak achter de nieuwe kerk, zogenaamd ondergedoken.

Rond die tijd is er ook waterleiding en elektriciteit in Oisterwijk gekomen en op het oude marktplein, waarop ook elk jaar de kermis werd opgebouwd, was nu een mooi plantsoen verrezen. In het midden was een mooie fontein gekomen met aan de rand vier kikvorsen van steen die water spoten. De voltallige gemeenteraad was aanwezig en stonden rondom een gewichtig iemand, die met een lange ijzeren staaf in een putje morrelde en de fontein deed spuiten en daarmee was de waterleiding in Oisterwijk officieel in bedrijf gesteld. Kruiselings over het nieuwe plantsoen waren kiezel-wandelpaden aangelegd om dicht bij die fontein te kunnen komen. Er was ook een nieuwe kiosk gebouwd met een rieten overkapping en daar voor was een brede wandelgang om de toehoorders gelegenheid te geven de muzikale dorpelingen meer van dichtbij te kunnen aanschouwen. De kiosk stond met de achterzijde naar de oude lindenboom gekeerd. De harmonie "Asterius", de harmonie "De Katholieke Kunstkring" en de zangvereniging "Zang en Vriendschap", waar Opa dirigent en voorzitter van was, gaven op zomeravonden, met koninginnedag en andere feestelijke gebeurtenissen uitvoeringen op deze kiosk.


De vrachtwagen van de fabriek heeft ons van de Suisendijk naar het Klompven, overgehuisd. "N.V. Paijmans Schoenfabrieken" stond er met grote letters op, want er waren twee fabrieken. Fabriek 1, het oudste, stond op de Parallelweg. De tweede fabriek stond op de Lind. Vanuit de Stationsstraat komende kwam eerst het Cafe- Restaurant van Veldhuizen. Daarnaast de woning van ome Koos, een jongere broer van mijn vader. Ome Koos was de meest technische persoon van de familie. In zijn jonge tijd was hij een van de eerste motorrijders in het dorp. Hij was op de fabriek verantwoordelijk voor het onderwerk,
waarbij de meeste machines gebruikt werden. Naast het huis van ome Koos was de inrijpoort van fabriek "Twee". Daar naast was nog een garage, waar de luxe auto van Opa in stond. Deze auto werd hoofdzakelijk gebruikt door Opa en Ome Jan. Harrie Seebrechts was de chauffeur. Het motorhuis van fabriek 2 stond in de Stationsstraat. Piet de Kort was de monteur van de grote Deutz, die alle machines in de fabriek liet draaien. Als de Deutz-motor liep en het grote vliegwiel draaide, stonden de glasruiten van het motorhuis te trillen. Eenmaal mocht ik met vader in dat motorhuis om die wonderlijke machine van dichtbij te zien. De motor lag half verzonken in de stenen vloer en er was een grote dikke staaf, die, dik in de olie, op de cadans van het vliegwiel, heen en weer schoof. Piet de Kort kende ik omdat hij met Marietje van de Wiel was getrouwd, die vroeger dienstmeisje bij ons was geweest. Ze hadden een zoontje, Bertie, genaamd. Piet is jong gestorven.

 

In fabriek 2 werd het Goodyear-Welt systeem bij het onderwerk toegepast. Het was een betere, maar duurdere methode als bij het Mackay-systeem, dat op fabriek 1 gebruikt werd. Het stansen van zolen, binnenzolen en hakken werd ook op fabriek 2 gedaan. In fabriek 1 werd het bovenleder bewerkt, daar was het magazijn, de modelkamer, de snijderij en de stikkerij en werd voor het onderwerk het Mackay systeem gebruikt. Mijn vader was verantwoordelijk voor de inkoop van het bovenleder, de snijderij en de stikkerij. Ome Jan, de oudste broer van mijn vader woonde in de Stationsstraat, tegenover de smid Merkelbach. Hij was getrouwd met Jo Habraken en ze hadden drie kinderen: Ria, Sjaantje en Martin. Ome Jan was bij Opa op het kantoor en hield zich hoofdzakelijk met de verkoop bezig. Ome Jan en tante Jo waren mijn peetouders; ik mocht er dikwijls gaan spelen. Achter zijn huis was de Molensteeg en het magazijn van de Boerenbond met de weegbrug en het weeghuisje en op den hoek de woonde een molenaar. In de stationsstraat, woonde ome Toon, een jongere broer van mijn vader; hij was bakker. De winkel stond in de Stationstraat, de bakkerij stond er achter. Die bakkerij was bereikbaar door een smal steegje, tussen de winkel van ome Toon en het huis waar de familie van Iersel woonde. Ook daar heb ik op Woensdagmiddagen wel eens gespeeld. Ik mocht er speculaaskruimels en krinten snoepen, maar dikwijls is dat niet geweest. Niet omdat ik er niet graag heen ging, maar ineens woonde daar een andere bakker. Mijn oom had het bakkersbedrijf vaarwel gezegd. Ome Wout was toen al dood.


Verder waren er twee cafe's in die straat. De Concurrent en de Gouden Leeuw. In de Concurrent was Michels de waard, maar werd in de volksmond de Beer genoemd. Op de hoek van de Stationstraat- Spoorlaan stond het cafe de Gouden Leeuw en Sjef Vriens was hier de baas. Wat mij altijd is bijgebleven, was de reclame voor een of ander tijdschrift. Er stonden op een emaille bord

twee manneke's afgebeeld, eigenlijk twee dezelfde manneke's; maar de ene lachtte breeduit en daar stond onder:"Ik lees!". Het andere manneke keek heel somber en daar stond onder:"Ik niet!" Sjef Vriens was lid van het zangkoor en daarom ging mijn vader daar oefenen om zich wat verder in de zangkunst te bekwamen. Er waren daar ook drie kinderen: Peter, Henk en Jan. Voor Henk heb ik daar wel eens misdienaartje gespeeld. Achter dat cafe was een soort vergaderzaaltje en in de week als er toch niemand kwam, mocht Henk daar pastoortje spelen. Hij had alles wat bij dat spel nodig was. Een klein altaartje, kelk, toogje, kasuifel, bonnettje enzovoort. Vorig jaar met St Nicolaas gekregen. Men kon dat toen in elke serieuze speelgoedwinkel kopen. Dat pastoortje spelen bestond bij Henk hoofdzakelijk uit Missen lezen, waarbij elk ogenblik de kelk (met limonade) moest worden gevuld. Ik zat, in originele kleding, aan de voet van het altaar, vroom misdienaartje te spelen, maar moest steeds opnieuw omhoog komen om die kelk weer (met limonade) te vullen. In een normale H. Mis, met een normale Pastoor gebeurt dat maar een keer per Mis. Maar bij deze Pastoor bestond dat H. Mis lezen hoofdzakelijk en alleen maar uit: kelken vullen, kelken ledigen. Ik wou ook wel eens een kelkje limonade en stelde voor eens van rol te wisselen. Maar dat ging niet. Henk beweerde dat ik een veel te grote kop had om voor een goede pastoor te kunnen doorgaan en ik zei dat hij, Henk, alleen maar goed was om limonade-pastoor te spelen en mij een slokje misgunde. Ik ben kwaad naar huis gegaan; ik wou nooit meer met Henk spelen. Moeder vond het jammer, dat ik zo'n nette vriend in de steek had gelaten.


Tegenover Sjef Vriens, aan de andere kant van de Stationstraat was een boekwinkel en woonde de Drukker van den Boogaard. Daar naast woonde de familie van den Bungelaar. Zij hadden een winkel waar men chocolade, bonbons, fondant en andere lekkere dingen kon kopen. Het volgende huis diende als onderdak voor den Heer Cycot; een statige oudere man. Ik meen dat hij officier geweest was. En niet te vergeten: "De Katholieke Kunstkring". Ik heb nog een grote foto waarop een een hele groep mannen staat.(zie fotobijlage map 5.) Die is gemaakt voor de kunstkring. Op de achtergrond wordt een vlag omhoog
gehouden met P.X. er op. Er staan ongeveer dertig personen op, die ik nog bijna allen bij naam kan noemen. Ook mijn vader staat ergens op de achtergrond. Vijf personen zitten voor de groep op stoelen. Van links naar rechts: Kapelaan Huiberts. Heesakkers, Opa met dirigeerstok, commies Baks, Sjef Vriens. Het moet een zangvereniging zijn. Als de Zang en Vriendschap toen nog niet bestond, moet deze foto misschien het kerkkoor van toen voorstellen.


Wat voor herinneringen heb ik aan de Kunstkring? Als bij ons op school een frater vijf en twintig jaar frater was, werd dat met met een groot feest gevierd. Er werd dan een toneelstuk opgevoerd. Het spel ging over kabouters en dat weet ik nog omdat ik in dat stuk ook een kabouter was. Springteen was mijn naam en ik moest op een zeker moment zeggen: "Ja hoor, de kabouter koning slaapt nog!". Daarop werd een kanon in stelling gebracht (een kolenkit op een stoel) en een frater achter het toneel zou dan een klapperpistool afschieten. En daar op moesten
alle kabouters achterover tuimelen. Jan van Roessel, van de drogist op de Kerkstraat, de opperkabouter, zei dan: "Een, twee, drie: VUUR!" en daarop vielen alle kaboutertjes om; maar natuurlijk ging dat schot niet af; het pistool weigerde en alle kaboutertjes lagen verstard met hun beentjes in de lucht op dat schot te wachten, dat niet kwam. Die frater had echter de tegenwoordigheid van geest om met een handveger die daar lag een slag op die kolenkit te geven, wat ook veel lawaai maakte en de hele groep uit de verstarde houding deed opspringen en het drama verder speelde. Op dat moment is er door de toeschouwers in de zaal hard geklapt, alhoewel het stuk nog niet ten einde was.


Het huis aan het Klompven, waar wij naar toe verhuisd waren, was een dubbelhuis, twee onder een kap. Wij huurden het van de architect Veldhuizen.


Voor ons woonde daar de familie de Bruin. Mijnheer de Bruin was directiechauffeur bij de Leerfabriek. Maar hij ging weer terug in het dorp wonen. Tante Jana beweerde dat wij nu in een "Villa" woonden, want het was toch wel een verschil met de Suisendijk, waar we maar in een rij woonden. Erg veel huizen stonden er toen nog niet aan het Klompven. De officiŽle naam was: "Villapark Het Klompven". Juist over de brug over de Reuzel (de schone stroom) naast de villa van

mijnheer Platvoet, begon het park. Er stonden aan weerzijde van de straat twee grote stenen bakken; meer dan een meter hoog met bloemen er in. Er moet in het begin zelfs een soort boog over de weg hebben gestaan. Mijnheer Visser, die zelf ook in het park woonde, was de architect van het hele bouwplan geweest. Linksom, behorende bij

het huis van de familie Platvoet, waar het park begon, was aan de linkerzijde een lange tuin, tot aan ons nieuwe huis toe. Aan de rechterzijde, bij het binnen komen in het park, lag een grote wei met in het midden een groot bord er op, waar op stond:"Bouwterrein te koop, te bevragen bij de heer Kuller". Daarna tot aan het hotel "Bosch en Ven" toe, een wildernis van allerlei bomen en struiken.


Wij woonden in het tweede huis vanaf de ingang. Naast ons huis was een open stuk grond, dat de architect Veldhuizen onder zijn beheer had, maar wij mochten het gebruiken als groentetuin of om er aardappels op te poten. Naast die tuin lag de villa: "Elise" bewoond door mijnheer Verschuren, die vertegenwoordiger was van een suikerfabriek, waar allerlei zoetigheden werden gemaakt. Tegenover dit huis, juist voor het eigenlijke Klompven begon, stond de villa: "Het Klompven". Het lag met zijn achtertuin tegen het water aan. Links langs het ven kwam na vijftig meter de witte villa: "Huize Serang"; later werd het
omgedoopt in: "Het Witte Huiske". Daarnaast "De Instuif" met een kleine vijver aan de voorzijde. Weer daarnaast:" Het Kapelleke", daar woonde de Architect Visser met zijn vrouw en twee kinderen, Jan en Greet. De weg boog zich nu van het ven weg en hier was het sluisje; een verbinding tussen het ven en de schone stroom. Dan het bramenveldje met wild struikgewas en braamstruiken.


Juist in de hoek stond de villa van de familie van Brekel uit Tilburg. Deze familie had in Tilburg een groot kledingmagazijn. Ook wij kochten daar kleren. De weg boog zich weer terug naar het ven en daar stond een huis, waar van ik de naam niet meer weet. Maar later heette dit huis: "De Terp". Rechtsom kwam een doodlopende straat, waarin aan de linkerkant maar een huis stond. De naam was: "De Brem". Aan de overkant helemaal aan het eind stond: "Het Uiltje". Terug over deze weg stonden er naar het Klompven toe nog drie huizen. Ik geloof niet
dat die een naam hadden. In het eerste huis woonde Jan van Elshout met zijn vader en zijn moeder. in het tweede huis woonde de familie Klein. Zoon Jaap had allerlei beesten, zoals papegaaien en aapjes. Op de hoek, weer met uitzicht op het Klompven woonde de heer Suwijn; hij werkte op de Leerfabriek. Weer terug op het Klompven aan de andere zijde. Eerst de witte villa: "Eikhof", daarnaast de spaans aandoende witgeel geverfde villa:"De Posthof". Daarna :"De Berk" en weer iets verder het witte huis van Dijksterhuis; hij was leeraar op het openbare lyceum Willem II in Tilburg. Dan nog een kleinere villa en ten slotte het hotel:Bosch en Ven". En zo zijn we het hele Klompven van toen rond geweest.


Ons nieuwe huis was in vergelijking met de Suisendijk, ruim en geriefelijk. Het had een voortuintje en een grote achtertuin, waar de schone stroom tegenaan liep. Ook dat stuk grond naast het huis vergrootte ons grondgebied aanmerkelijk.


Beneden in het huis was er een voor- en een achterkamer, een keuken, een halletje en de W.C. was ook binnenshuis. Er was een kelder en achter aan het huis was nog een bergplaats. Het huis stond wat hoger als de tuin. Om in de tuin te komen, moest men dus twee of drie trapjes omlaag. Ook voor het huis waren twee stenen treden. Boven waren drie slaapkamers en een ruime vliering, waar de drie grootste jongens; Jan, Broer en Sjef te slapen werden gelegd. Wij hadden toen al negen kinderen. (zie fotobijlage, map 5, achterzijde: Ons gezin toen
we naar het klompven waren verhuisd. Moeder, Jan, Broer, Sjef(ik), Ria, Truus, Wout, Sannie, Jos en Theo. Aan het Klompven was ook elektriciteit. Toen moeder ons die eerste avond na de verhuizing naar boven bracht, onze slaapplaatsen aan wees en weer naar beneden ging, brandde de elektrische lamp nog. Om ons toch niet helemaal in die nieuwe ruimte, in het donker te laten, probeerde zij voorzichtig het knopje half terug te draaien, zo als men gaslicht ook op half zet. Maar dat kreeg ze niet voor elkaar.


Onze nieuwe buren, die al voor ons in de andere helft woonde, was de familie Dieben. Mevrouw Dieben, haar moeder, en drie kinderen. Zij waren van Nijmegen naar Oisterwijk gekomen. De oudste was een jongen van mijn leeftijd en heette Ad; dan was er een meisje dat Hannie heette en Cor, een jongen, was de jongste. Waar vader Dieben was of deed, daar werd niet over gepraat. Die familie was erg katholiek en Ad was misdienaar. Daarom ben ik nooit erg goed met hem bevriend geweest. Bij de ingang van het park, nog op de Gemullehoekenweg stond de villa :"Terra
Nova". Daar woonde Jonkheer de Kuiper met zijn vrouw, twee zonen en een dochter. Hubert, de oudste, maar hij werd Ber genoemd en hij was van mijn leeftijd; dan kwam Pim iets jonger dan ik, maar hij was ook een fantastische speelkameraad. Annie heette het meisje. Haar broers noemden haar Tieske Snuf, maar vader Jonkheer zei altijd:"Toet" tegen haar. Ber en Pim de Kuiper woonden al eerder aan het Klompven dan wij, dus hebben zij mij de eerste dagen wat wegwijs gemaakt in mijn nieuwe omgeving.


Mijnheer Platvoet
, vooraan in het villapark, had een hele grote boomgaard, vanaf de Gemullehoekenweg tot ons huis toe. Heel dikwijls kregen zij van mijnheer Platvoet appels en peren uit zijn tuin, maar dagelijks langs een boomgaard te moeten lopen van wel tweehonderd meter lang en achter een dikke haag de mooiste appelen en ander fruit te zien hangen, dat werkte toch wel erg op onze zenuwen. Ber en Pim kenden echter wat zwakke plekken in die solide afrastering, waar ze met zijn tweeŽn niet durfden door te kruipen, maar met drie personen wel. Het resultaat was na onze eerste expeditie: twee appels, een gescheurde bloes en Platvoet die ons in zijn tuin had zien ronddalven. Hij had ons dreigend achterna gezeten. Onze vaders werden door mijnheer Platvoet ingelicht over die overval en de volgende avond moesten wij, Ber, Pim em ik aan mijnheer Platvoet vergiffenis gaan vragen en heilig beloven het nooit meer te doen. Erg veel heil zagen we daar niet in en we bleven, veiligheidshalve maar bij de poort staan en riepen van daar uit: "Mijnheer PLatvoet, we komen vergiffenis vragen!" Kwam hij dan eindelijk, op ons geroep, driftig door de achterdeur naar buiten om onze excuses aan te horen, renden we van schrik toch weer weg. Om bij PLatvoet nog appels te stelen was zo gecompliseerd geworden, dat we er maar van afzagen. De operatie "Appels stelen" hebben we toen naar de andere kant van het Klompven verlegd. Bij mijnheer Suwijn stonden ook hele mooie appelbomen in volle dracht. En de nieuwe boomgaard van Theo Roos, helemaal aan het eind van het Klompven, tegen de boerderij van Besselaar aan, was ook gemakkelijk te besluipen.

14.2.2 Christina Hendrika Rolanda Platvoet

15 februari 1895

Toen het initiatief, dat drie werklieden bij gelegenheid van zijn priesterfeest het initiatief aanboden om een kruisverbond op te richten, eenmaal in handen van AriŽnsí organisatiedrift was gekomen, heeft de katholieke drankbestrijding zich onder de naam SobriŽtas Ė soberheid Ė in een onvoorstelbaar snel tempo ontwikkeld. Hendrik Engels, leerling van AriŽns en later lid van de Tweede Kamer, was een van de drie. In een brief, gericht aan Gerard Brom, heeft hij verslag gedaan over de gebeurtenissen, die zich op de avond van 15 februari 1895 voordeden in de St. Jacobus-parochie van Enschede:

ďWe aarzelden ( Ö ) lang tot het koperen priesterfeest van AriŽns kwam. We hielden zo dol veel van hem, die onze jonge zielen voor ondergang had behoed, die ons een nieuwe wereld van gedachten en gevoelens had geopend, dat wij hem graag iets zouden geven, iets dat wederkerig ons een offer kostte voor hem, die voor ons zoveel geofferd had. Geld hadden wij niet; Ďn wever was Ďn arme duivel. Daar schoot het door mín kop; ons verbinden geen drank meer te drinken en hem dit offer als feestgave aanbieden. Daar waren er Ďn paar meer voor nodig, maar die zou ik wel vinden. De zelfde avond naar het vereenigingsgebouw. Daar zaten om de kachel onder meer Jozef Probst en Gerard Platvoet, de eerste Ďn wever, de tweede Ďn zoon van Ďn Enschedese burger. Die twee pakte ik, want die twee hadden Ďn heldere kop en Ďn gevoelige ziel. Die zouden niet lachen om mijn plan. En ze lachten niet, ze hadden er ook al over gedacht, dat er Ďn drankbestrijding moest komen.

Probst haalde de Antwerpse statuten voor de dag, die hij juist met Platvoet aan het bespreken was. Ik werd ďdritte im BundeĒ, mijn idee werd er aan toegevoegd en den volgenden avond stapten wij naar de pastorie, om aan den man, waarvoor we ons leven hadden willen offeren, deze kleine gave aan te bieden. Nog zie Ďk hem geduchte halen aan zijn pijp doen, daarna zijn oogen katachtig dichtknijpen, als zag hij toen reeds de prooi, die hiermee in zijn handen viel het alcoholisme, aan welks afmaking hij rusteloos heeft gewerkt. Hij dankte ons recht hartelijk, we kregen een lekkere sigaar en na een uurtje ongedwongen kletsen en plannen beramen, hoe we de zaak verder zouden aanpakken, gingen de eerste drie kruisverbonders weer naar huis.Ē

 

Ook in Nederland heette SobriŽtas trouwens niet onmiddellijk SobriŽtas. Het eerste katholieke matigheidsgenootschap dat later in SobriŽtas zou opgaan, ontstond doordat drie jongemannen op 15 februari 1985 bij de pastorie van Alphons AriŽns aanklopten. Onder hen was Jozef Probst, die in het vorige najaar met AriŽns mee was geweest naar het congres van de Volksbond in Antwerpen. Die drie jongemannen kwamen hun kapelaan feliciteren met zijn twaalfeneenhalfjarig priesterfeest en boden hem als geschenk hun

voornemen aan om zich voortaan te onthouden van alcoholische dranken. Jozef Probst had de Antwerpse statuten bij zich. AriŽns dankte de jongemannen voor het offer dat zij hem wilden aanbieden en als dank kregen zij een goede sigaar; dat mocht wel. Twee dagen later werd het eerste Matigheidsgenootschap in Enschede gesticht, met meteen twintig leden. En enkele maandenlater, op 26 mei, kreeg het ook een naam: het Kruisverbond. Die naam was ontleend aan, of liever gezegd zelfs een letterlijke vertaling van de naam van het Engelse voorbeeld van SobriŽtas, the League of the Cross. Het Kruisverbond groeide snel: tegen het eind van 1895 waren er al acht plaatselijke afdelingen, in 1896 21, en toen in 1898 het landelijke congres in Utrecht plaatsvond, waren er al 35 afdelingen. De groei van SobriŽtas in Nederland